Cơ cấu lựa chọn môn thi tốt nghiệp THPT năm 2026 phản ánh xu hướng học sinh ưu tiên các môn xã hội, trong khi tỷ lệ chọn ngoại ngữ và khoa học tự nhiên tiếp tục ở mức thấp, gây băn khoăn nhân lực
Nội dung chính
Các môn xã hội tiếp tục chiếm ưu thế trong lựa chọn của thí sinh
Cơ cấu môn thi năm 2026 tiếp tục cho thấy xu hướng học sinh ưu tiên các môn khoa học xã hội thay vì các môn khoa học tự nhiên hoặc ngoại ngữ. Trong bối cảnh giáo dục đang hướng đến yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, sự chênh lệch trong lựa chọn môn thi đang tạo ra nhiều tranh luận về định hướng học tập của học sinh phổ thông hiện nay. Đáng chú ý, kỳ thi tốt nghiệp THPT năm nay ghi nhận tỷ lệ lựa chọn các môn xã hội tiếp tục duy trì ở mức rất cao.
Lịch sử là môn có tỷ lệ tăng mạnh nhất khi từ 42,85% năm 2025 tăng lên 46,64% năm 2026. Giáo dục kinh tế và pháp luật cũng tăng từ 21,22% lên 23,27%. Dù địa lý giảm từ 42,4% xuống còn 36,67%, môn học này vẫn đứng thứ hai trong nhóm các môn tự chọn. Những con số này cho thấy phần lớn học sinh vẫn có xu hướng chọn các môn được đánh giá dễ tiếp cận hơn trong quá trình ôn tập và thi cử.
Trong khi đó, nhóm khoa học tự nhiên chỉ ghi nhận những chuyển biến khá khiêm tốn. Vật lý tăng nhẹ từ 30,4% lên 31,84%, còn các môn công nghệ và tin học cũng nhích lên nhưng tỷ lệ vẫn thấp. Hóa học giảm từ 21,17% xuống 20,75%, còn sinh học chỉ còn 5,74%, phản ánh sự thiếu quan tâm với các lĩnh vực nền tảng cho công nghệ sinh học và khoa học sự sống trong tương lai. Điều này cho thấy xu hướng lựa chọn môn thi của học sinh vẫn thiên nhiều về tính an toàn thay vì định hướng dài hạn cho thị trường lao động.
Xu hướng né môn khoa học tự nhiên kéo dài trong nhiều năm liên tiếp
Giai đoạn 2021-2025 được xem là thời kỳ có nhiều biến động đối với kỳ thi tốt nghiệp THPT khi vừa chịu ảnh hưởng của dịch Covid-19, vừa chuyển tiếp sang Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Dù công tác tổ chức thi ngày càng ổn định hơn, xu hướng học sinh nghiêng mạnh về các môn khoa học xã hội vẫn tiếp tục kéo dài và ngày càng thể hiện rõ qua từng năm.
Theo thống kê, tỷ lệ thí sinh chọn các môn khoa học xã hội luôn cao hơn đáng kể so với nhóm khoa học tự nhiên. Năm 2021, tỷ lệ chọn khoa học xã hội đạt 53,38% trong khi khoa học tự nhiên là 33,85%. Đến năm 2022, tỷ lệ này lần lượt là 55,53% và 31,94%; năm 2023 là 55,30% và 31,52%. Sang năm 2024, khoảng cách tiếp tục nới rộng khi khoảng 63% thí sinh chọn nhóm khoa học xã hội, còn nhóm khoa học tự nhiên chỉ chiếm khoảng 37%.
Đặc biệt, ở một số địa phương miền núi, tỷ lệ lựa chọn giữa hai nhóm môn học có sự chênh lệch rất lớn, thậm chí lên tới 90% học sinh chọn khoa học xã hội và chỉ khoảng 10% chọn khoa học tự nhiên. Năm 2025, khi kỳ thi chỉ còn hai môn bắt buộc là toán và ngữ văn cùng hai môn tự chọn, lịch sử, địa lý và giáo dục kinh tế pháp luật vẫn chiếm ưu thế áp đảo. Xu hướng này cũng được dự báo sẽ ảnh hưởng đáng kể đến nguồn tuyển cho các ngành STEM và quá trình Xét tuyển Đại học năm 2026 tại nhiều trường đào tạo kỹ thuật, công nghệ.
Khoảng cách chất lượng giáo dục giữa các vùng miền vẫn còn rõ rệt
Bên cạnh cơ cấu lựa chọn môn thi, chất lượng giáo dục giữa các địa phương trong giai đoạn 2021-2025 cũng cho thấy sự chênh lệch đáng chú ý. Dù tỷ lệ tốt nghiệp THPT bình quân toàn quốc duy trì ở mức khoảng 98,93% mỗi năm và nhiều năm vượt mốc 99%, kết quả này chưa phản ánh đầy đủ sự đồng đều về chất lượng học tập giữa các vùng miền khác nhau.
Trong khi nhiều tỉnh, thành phố có phổ điểm cao và số lượng điểm giỏi tăng mạnh, không ít địa phương miền núi và vùng sâu vùng xa vẫn gặp khó khăn về cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên cũng như điều kiện học tập. Các tỉnh như Lào Cai, Tuyên Quang, Lạng Sơn, Điện Biên, Lai Châu, Cao Bằng hay Sơn La vẫn nằm trong nhóm có mức điểm trung bình thấp trong nhiều năm liên tiếp. Khoảng cách điểm trung bình giữa nhóm 10 địa phương cao nhất và thấp nhất trong 5 năm gần đây lên tới gần 0,9 điểm.
Một vấn đề khác được nhắc đến là năng lực ngôn ngữ học thuật của học sinh vùng dân tộc thiểu số còn hạn chế, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp cận kiến thức khoa học tự nhiên và công nghệ. Bên cạnh đó, quá trình chuyển đổi số trong tổ chức thi đã được thúc đẩy mạnh hơn với việc đăng ký dự thi trực tuyến, mã hóa truyền đề thi và số hóa dữ liệu tuyển sinh. Theo nhiều cơ sở đào tạo như Trường Cao đẳng Dược Sài Gòn, việc tăng cường ứng dụng công nghệ trong thi cử và đánh giá năng lực sẽ là xu hướng tất yếu để giáo dục tiệm cận chuẩn hiện đại trong những năm tới.
Nhiều giải pháp được đặt ra cho giai đoạn 2026-2030
Sau giai đoạn 2021-2025, nhiều chuyên gia cho rằng kỳ thi tốt nghiệp THPT đã đạt được những kết quả tích cực về tổ chức và công nghệ, nhưng vẫn cần thêm các giải pháp căn cơ để nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông. Một trong những yêu cầu quan trọng là tiếp tục đổi mới kiểm tra, đánh giá theo hướng chú trọng năng lực thực tiễn thay vì chỉ ghi nhớ kiến thức.
Theo đó, việc ra đề thi cần tăng cường tính vận dụng, khả năng giải quyết vấn đề và tư duy liên môn để học sinh có thể thích ứng tốt hơn với yêu cầu học tập và làm việc trong tương lai. Song song với đó, công tác hướng nghiệp và phân luồng sau THCS, THPT cũng cần được chú trọng hơn nhằm tránh tình trạng học sinh tập trung quá đông vào một hướng đi duy nhất là đại học.
Đối với giáo dục vùng khó khăn, bài toán không chỉ nằm ở cơ sở vật chất mà còn liên quan đến chất lượng giáo viên và khả năng tiếp cận tri thức của học sinh. Nhiều ý kiến cho rằng cần có chính sách đủ mạnh để thu hút giáo viên giỏi đến vùng sâu, vùng xa, đồng thời tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số và nghiên cứu lộ trình tổ chức thi trên máy tính sau năm 2027. Đây được xem là bước đi cần thiết để hệ thống giáo dục Việt Nam tiến gần hơn với xu hướng đánh giá hiện đại của thế giới.